Tahmin ediyorum ki bu caps önünüze düşmüştür en az bir kere. Aynı görselleri, final haftası not isteyen arkadaş için de uyarlamışlardı. Ama gerçekte hepsi Yahuda'nın ihaneti üzerine Hz.İsa'nın tutuklanmasını konu alan resimlerdir ve sol baştan sanatçıları şunlardır:
1. Ary Scheffer (1795 - 1858)
2. Lippo Memmi (1291 - 1356)
3. Louay Kayali (1934 - 1978)
4. Jean Bourdichon (1457 - 1521)
İncil'deki tüm hikayeler gibi bu mesel de yüzlerce sanatçı tarafından farklı zamanlarda defalarca işlendi. Ben, Barok sanatının aykırı ressamı Caravaggio'nun eserini sunacağım. Ama önce resimlere, filmlere, oyunlara, hatta boğa güreşlerine konu olan olaydan biraz bahsetmeliyim.
Yahuda, yani Judas İskariot'un İsa'ya ihaneti Matta İncili bölüm 26, Markası İncili bölüm 14 ve Luka İncili bölüm 22'de anlatılır. Malum Son Akşam Yemeği'nden(Fısıh Bayramı ilk gecesi) hemen önce Yahuda, İsa'yı yakalatması karşılığında başkahinlerle bir miktar gümüş üzerine anlaşır. İsa, son akşam yemeğinden sonra beraberindekilerle Getsemani Bahçesi'ne(Luka İncili'nde Zeytin Dağı denir.) gider. Çok geçmeden Yahuda beraberindeki sopalı kılıçlı güruhla gelir. İsa'nın yanına varmadan önce beraberindekilere "kimi öpersem isa odur. onu tutuklayacaksınız" der. Çünkü İsa yalnız değildir ve beraberindekilerin çoğu daha önce onun yüzünü görmemiştir.
Yahuda yanına vardığında İsa'yı "Rabbî" diyerek selamlar ve onu öper. Bu biraz manidardır, çünkü Yahuda Onikilerden yani havarilerden biri olarak seçilmiş olsa da İsa'ya diğerleri gibi "Tanrı" veya "Rab" diye hitap etmemiştir. Onu Yaratıcı'nın gönderdiği bir öğretmen olarak görmüş ve böyle hitap etmiştir. Ama o gece İsa'ya ilk kez ve onu ele vermek için "Rabbî" der.
Luka 22:47'de İsa'nın Yahuda'ya cevabı "insanoğlu'na bir öpücükle mi ihanet ediyorsun?" olur.
Caravaggio'nun resmine geçmeden önce ihanetin kadim bir tanımı olarak bilinen "Judas(Yahuda) öpücüğünün" boğa güreşleriyle ilgisinden bahsetmeliyim.
Fotoğraf, 2011 yılında bir arenada çekilmiş. Ancak fotoğrafla ilgi çok fazla hikaye var. Denir ki, güreşlerden hemen önce bir boğa, saha kenarında beklemekte olan ve kendisini doğumundan beri yetiştirmiş olan adamı görür ve yanına gider. Yetiştiricisinden aldığı bu öpücük tıpkı Yahuda'nın öpücüğü gibidir. Çünkü öpücük, onu güreş sırasında öldürülmek üzere yetiştirmiş ve ölümünü seyretmeye gelmiş bir adamdan gelmiştir.
Görselin bu hikayesini yalanlayan yazılar da var. Ama bu fotoğraf için olmasa da, sonunda kalabalığın önünde öldürülmek üzere yetiştirilmiyor mu boğalar? Ya da, bir çeşit ihanetten önce hiç sevgi sözcüğü duymadınız mı? Tamam işte, Judas öpücüğüdür o da.
Gelelim Caravaggio'ya...
Caravaggio'nun Judas öpücüğünü işlediği bu resminin adı The Taking Of Christ(İsa'nın alınması/tutuklanması). Hemen her eserinde olduğu gibi görür görmez evet bu onun fırçası dedirten izler var bu tablosunda da. Işık ve gölge oyunları, hakim karanlık, hikayenin en ilgi çeken anının tasviri, kullanılan renk skalası. Evet, bunlar bir resmin Caravaggio'ya ait olduğunun alametlerinden. Ama bu resim biraz farklı. Çünkü bu resimde Caravaggio'dan sadece teknik izler değil, kendisi de var.
En sağda elinde fener tutan ve herkesin birbiriyle bir çekişme ve temas halinde olduğu anda pasif bir izleyici olarak bulunan kişi Caravaggio'nun kendisidir. Resimdeki ânı aydınlatan asıl ışık kaynağı Ay'dır. Hatta buna ilahî bir kaynak bile diyebiliriz. Caravaggio'nun elindeki fener ise resimdeki kimseyi aydınlatmaz. Yalnızca kendi yüzünü görünür kılar. Çünkü ilahi ışık da onu aydınlatmaz. Aslında olan, ressamın kendisinin resme ait olmayışını vurgulamasıdır. Hatta belki de inanışın bazı unsurlarına aykırı oluşudur. İlahî ve yapay ışığın bir arada olup ikisinin de sadece kendi alanını aydınlatması usul bir ünlem koyar resmin orta yerine.
Ayrıca, resimde Caravaggio bulunduğu yerden elinde istekle tuttuğu bir fener olmasına rağmen İsa'nın yüzünü muhtemelen göremez. İkisinin arasında hem Yahuda hem de şövalyeler vardır. Bunu yine Caravaggio'nun Tanrı'yı görmeye engel olan unsurların altını çizmesi olarak yorumlayabiliriz: hilekârlar ve gücü elinde bulunduranlar. Zaten The Taking Of Christ de dahil olmak üzere birçok eserinde Caravaggio, manevi olanla dünyevi olanın çekişmesini, laik bir inanışa yönelmiş oluşunu bu gibi renkli oyunlarla fısıldar.
İsa, Yahuda'nın öpücüğünden hemen sonra veya hemen önce br şövalye tarafından tutuklanmak üzereyken resmedilmiştir. Ellerine dikkat! İlahî ışığın en parlak düştüğü noktalardan biridir İsa'nın elleri. peki İsa burada dua mı ediyor, yoksa tutuklanmaya karşı teslimiyet mi bu?
İkisi de olabilir. Çünkü havarilerden birinin ihaneti ve sonrasında olacaklar ona Tanrı tarafından bildirimişti. İncil'deki anlatıya göre de bu yüzden yanındakilerin aksine o an İsa, direnmemeyi seçmişti.
Bu teslim olmuş ya da dua eden el ve Yahuda resmin merkezinde bulunur. Bir öpücükle ihanete uğramış bir inanç!